Küllerinden doğan bir geleceğin kanlı vasiyeti...

Tarih, sadece zaferlerden ibaret değildir. Asıl dersler, felaketlerin hüzünlü koynunda gizlidir. 19 Eylül 1918 sabahı Nablus'ta başlayan o büyük bozgun, bir imparatorluğun çöküşünü hazırlarken geleceğin küllerini de savuruyordu. Süveyş’ten Gazze’ye, Kudüs’ten Halep’e uzanan bu hazin ricat, sadece toprakların değil, umutların da sınandığı bir kırılma noktasıydı.

Mustafa Kemal Paşa'nın esaretten çekip çıkardığı o son hat, aslında yeni bir devletin de habercisiydi. Kurmay Binbaşı Vecihi’nin ilk ağızdan, sansürsüz tanıklığıyla unuttuğumuz bu trajediyi yeniden yaşayacaksınız. Filistin Ric‘ati, zihninize kazınacak bir uyanış destanıdır.

Bu tarihsel yüzleşmeye hazır mısınız?

Plevne Müdafaası’nın Türk tarihinde özel bir yeri vardır. 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı’nda (93 Harbi) uğranılan ağır yenilgiye rağmen Osmanlı Devleti’nin ve Türk milletinin gururunu kurtaran en parlak mücadele burada gerçekleşmiştir. Evet, burada da bir zafer söz konusu değildir; Plevne düşmüştür. Fakat Gazi Osman Paşa’nın elindeki imkânlarla kendisinden sayı ve teçhizat bakımından kat kat üstün Rus ve Romen orduları karşısında gösterdiği destansı direniş Rus Çarı’nın bile takdirini kazanmış ve kendisine esir muamelesi yapılmamasında etkili olmuştur.

Von der Golz Paşa, bu kıymetli eserinde Plevne Müdafaası’ndaki kısmi başarının altında yatan maddi bir sebebi analiz ediyor: redif ordusu. Aslında bir ihtiyat ordusu olarak kurulan redif birliklerinin doğru bir yapılanma ile gereken önem verildiğinde muvazzaf birliklerden geri kalmayacak başarılar elde edebileceğinin güzel bir örneği olarak meseleyi ele alıyor. Türk milletinin tabiatındaki kahramanlığın liyakatli ellerde imkânsızları mümkün kılabileceğini hatırlatarak umudumuzu yeşertiyor.

Goltz Paşa bu kıymetli eserinde askerliği bir ilimden ziyade sanata benzetiyor. Savaşta neticeye tesir eden sayısız unsurun teorik kalıplara sığmayacağı, dolayısıyla bu teorik kalıpları geçersiz hâle getireceği fikrini dile getiriyor. Ona göre savaşlarda birinci unsur insandır. İnsan psikolojisini dikkate almayan bütün taktik ve stratejik planlamalar kâğıt üzerinde kalmaya mahkûmdur. Bu yüzden aynı sebeplerin her bir araya gelişi her zaman aynı neticeyi vermez. İlmî meseleler insan unsurunu tanıma, sevk ve idare etmedeki faydası itibarıyla ikinci sırada kendisine yer bulabilir. Nitekim Fransa karşısında Prusya’nın uğradığı yenilgilerde insan unsurunun ihmal edilerek teorik planlara aşırı bağlılık gösterilmesi etkili olmuştur.

Bununla birlikte Goltz Paşa, savaşların kazanılmasında ilmî meseleleri tamamen de önemsiz görmez. Doğru yer ve zamanda, yeteri kadar olmak üzere bilhassa askerleri sevk ve idare konumunda bulunan subayların ilmî bilgilerden haberdar olmasını da gerekli görür.

“Bu bir kan vergisidir ki bu vergiyi Osmanlı heybetinin çekirdeğini teşkil eden Anadolu Türkleri tekrar tekrar vermeye mecburdurlar. Bundan dolayı yavaş yavaş Müslüman ahali azalıp Anadolu’nun bazı taraflarında köyler gözden kayboluyor, birçok bölgeler tenhalaşıyor…”

Goltz Paşa, devletlerini çöküşün eşiğinde gören genç Türk subaylarına Osmanlı Devleti’nin zaaflarını ve kuvvetli yanlarını göstererek ümitlerini artırmayı hedefliyor. Ona göre devletin devamını arzu edenler, evvela “Türkiye bitti.” sözünü bir kenara bırakmalılar.

Tarih, sahip olduğu gücün kapasitesinin üzerinde toprak kazanan devletlerin bu toprakların bir kısmını kaybettiğinin örnekleriyle doludur. Osmanlı Devleti’nin mevcut nüfusu ve maddi imkânları bu genişlikteki ülke sınırlarını korumak için yeterli değildir. Bu kayıplar elde kalan toprakların korunması için daha fazla insan gücü ve maddi kaynak ayrılabileceği anlamına geldiğinden karamsar olmak için sebep yoktur. Türk ve Arap coğrafyasındaki hâkimiyetini sağlamlaştırmak Osmanlı Devleti için en doğru strateji olacaktır. Bunun için başkentin Orta Anadolu’ya taşınması isabetli olacaktır. Devletin aşırı merkeziyetçi yapısı da Osmanlı’nın zaaf sebeplerinden biridir. Eyaletlerin savunulmasında yerel güçlerden istifade edilerek Anadolu Türklerinin üzerindeki yük hafifletilmelidir...

Goltz Paşa ve bir avuç Alman subayı, Osmanlı’yı adım adım yaklaşan ölüm kalım savaşına elden geldiğince hazırlamaya çalışırken zamanın ve imkânların kısıtlılığı karşısında yılmıyor ve elden geldiğince Osmanlı askerî teşkilatını Almanya için hatırı sayılır bir müttefik hâline getirmeye çalışıyorlardı. Ancak iç politikadaki rekabet de yetersiz zaman ve imkânlarla bir olmuş mahvımıza çalışıyordu.

İşte böyle bir ortamda Balkan Savaşları gelip çattı. Osmanlı’nın Rusya ve İtalya karşısında gösterdiği direnç, ona şans verenleri yanılttı. Midye-Enez hattının ötesinde bütün “vatan toprakları” göz açıp kapayıncaya kadar kaybedildi.

Goltz Paşa, on yedi yıl önce ayrıldığı hâlde yenilginin faturasını kendisine çıkaranlara aldırış etmeden Balkan Savaşı’ndaki hezimeti tahlil ediyor ve daha da önemlisi “Kaldırın başınızı!” diyerek bu hezimetten çıkış yolunu göstermeye çalışıyor. Söylediklerine kulak vermek gerekmez mi? Nitekim çok daha zorlu I. Dünya Savaşı’nda çok daha asil bir mücadele veren Türk ordusu, milletine yepyeni bir devlet hediye etmeyi başarmıştır.

Goltz Paşa’nın bu eseri öncelikle Alman askerleri için hazırlanmış pratik bir el kitabı mahiyetinde. Kısmen Türk ordusuna uyarlanarak askerlerimiz için de faydalı bir eser ortaya çıkarılmış.

Eğitim imkânlarının pek sınırlı olduğu geçmişte hemen bütün gençler aile, vatan, millet, bayrak, devlet gibi uğrunda dövüşülecek değerleri asker ocağında öğreniyor ve bu değerleri nasıl koruyacağını da “peygamber ocağı” adını verdiği yine aynı kurumda tahsil ediyorlardı. Uzun askerlik müddeti içerisinde biri bitmeden diğeri başlayan savaşlar müsaade eder ve talihi de yaver giderse memleketine dönüp çifti çubuğuyla uğraşırken bile bir kulağı yine kendisini imdada çağıracak devlet görevlilerinde olurdu.

Böyle bir ortamda hazırlanan bu tarz kılavuzlar gerek savaşların kazanılmasında gerek askerlerin hayatta kalma becerilerinin artmasında hayati öneme sahipti.

Eserin, askerlerin ortalama eğitim ve kültür seviyeleri de hesaba katılarak olabildiğince sade ve anlaşılır bir dille kaleme alınmış olması gerekiyordu. Zira ne kadar mükemmel savaş planları hazırlarsanız hazırlayın bu planların başarısı, onu uygulayacak neferlerin anlayış, itaat ve sadakatiyle doğru orantılıydı.

Bu tiyatro eserinde, çağdaş Türk diplomasi tarihinin en önemli olaylarından birini teşkil eden Lozan Konferansı’nda meydana gelen olaylar ve diplomasi mücadelesi bir diplomatın bakışı ile herkesin anlayabileceği şekilde ortaya konulmaya çalışılmaktadır. 
24 Temmuz 1923’te imzalanan Lozan Barış Antlaşması, bugün 103 yıldan sonra da ilgi odağı olmaya devam etmektedir.
Diplomasi barış sağlamayı ve anlaşmazlıkları çözmeyi amaçlar.
Lozan’da Türk heyeti, tekrar savaşa giden yolu tıkayarak ve barışı elde etmek mücadelesinde büyük başarı göstermiştir.
1922-1923 yıllarında beş buçuk ay süren ve iki dönemden oluşan bu Konferans'ta, Birinci Dünya Savaşı'nı kazananlar, İstiklal Savaşı'mızı ve sonucunu gözönüne almakta isteksiz davranarak, Osmanlı Devleti'yle hesaplaşmak istemişlerdir. Bu hesaplaşma karşısında başta İsmet Paşa, Dr. Rıza Nur ve Hasan Bey olmak üzere heyetin diğer üyeleri, İtilaf Devletlerinin Lozan’da bize karşı oynamak istedikleri bir oyunu bozarak, bizim Lozan'ımızı karşı tarafa kabul ettirmişlerdir.
Lozan Barış Konferansı sağladığı sonuç ile Cumhuriyet tarihimizin bir barış yüzyılı olmasını gerçekleştirmiştir.
Bu tiyatro oyunu Lozan’da Türk Heyeti'nin barışı sağlama ve 11 yıldan beri devamlı savaşan Türk milletine barış getirme mücadelesini de göstermektedir.

“Gaziler! Görüyorsunuz ki etrafımızı ateş sarmış; her adımda yanardağlardan izler taşıyor; cehennemden bile korkunç, ateşten bir tehlike var! Kuşatmanın başından beri hayatın kıymeti bizim nazarımızda pek değersiz kalmıştır. Din yolunda... vatanseverlik meydanında ya galibiyet elde etmek ya da şehitlik rütbesine erişmekten başka çaremiz kalmamıştır. Başkomutan’ın emri, düşmanın en şiddetli hücumlarına karşı mevkilerinizde sebat ederek fırsat elverdikçe düşmanı tepelemektir…”

Plevne’de sergilenen kahramanlığın aslan payı kuşkusuz Gazi Osman Paşa’ya aittir. Fakat Plevne’de şehit düşen yahut gazi olan her bir nefere kadar bu kahramanlıktan hisse vermezsek haksızlık etmiş oluruz. Plevne Müdafaası’nda bir isim var ki o da gösterdiği destansı mücadele ile düşmanlarının bile saygısını kazanmış olan Miralay Yunus Bey’dir. Âdeta göklerin fethine vesile ararcasına ölümün üstüne üstüne yürüyüşü dost düşman herkesin takdirini sağlamış ve onu sadece Plevne’nin değil bütün Türk tarihinin seçkin kahramanlarından biri hâline getirmiştir.

Birinci Cihan Harbi'nin dehşetli günlerinde, gencecik bir Osmanlı onbaşısının omuzlarına hangi ağır sorumluluklar yüklenmişti?

İnsanlık tarihinin gördüğü en çetin seferberlik ilân edildiğinde, cepheye koşacak binlerce vatan evladını eğitmek maksadıyla eşsiz bir askeri kılavuz hazırlandı. Mülazım Rıza tarafından yazılan bu kıymetli eser, muharebe nizamının görünmeyen ve meşakkatli yüzünü bütün çıplaklığıyla okuyuculara doğrudan sunuyor. İleri karakol kurmayı, arazide kusursuz keşif yapmayı ve düşmanla temas anında hayatta kalmayı öğrenmek, o zor zamanların çetin koşullarında âdeta tartışılmaz bir mecburiyetti. Eğer imparatorluğun son bir hamleyle yaptığı askerî dönüşümleri ve modern harp doktrinlerinin kökenini tüm detaylarıyla kavramak istiyorsanız, tarihin tozlu raflarından bugünlere ulaşan bu kıymetli eseri hiç vakit kaybetmeden okumaya başlamalısınız.